Historische Vereniging Aduard:  Dorp Aduard

Klik om te vergroten en terug

 

Het dorp Aduard

Het dorp Aduard is ontstaan tijdens de ontmanteling van het klooster. Het enorme verlaten gebouwencomplex trok handelaren in bouwmaterialen aan die zich van lieverlee vestigden aan het Binnendiep. Hiervandaan werden de kloostermoppen vervoerd naar talloze plaatsen in de provincie en daarbuiten. De eerste huizen in Aduard zijn gebouwd langs dat diep (nu Hofstraat) en het tegenwoordige Kaakheem.

In 1595 werd de ziekenzaal van het klooster in gebruik genomen als Protestantse kerk en kreeg de nieuwe bevolking van Aduard haar eerste predikant. Steeds meer kloostergebouwen verdwenen, waaronder de majestueuze abdijkerk, en het terrein werd geschikt gemaakt voor permanente bewoning. In 1602 verzochten de inwoners de Provincie hun toe te staan de weg door het klooster te verhogen en een brug te maken over de Lent.

Men wilde dat de reizigers en kooplui die van Groningen of van Zuidhorn kwamen, door het dorp zouden gaan en niet eraan voorbij. Men legde dus de Heerweg om van de plaats waar nu herberg Onder de Linden staat tot aan de in 1974 gesloopte Piepbrug. De weg boog na de brug af naar rechts om langs de Hamstertocht weer aansluiting te maken op de Heerweg.
Zo is het ook gebeurd. Dit houdt in dat de huizen die onder het niveau van de Burg. Seinenstraat liggen, gebouwd zijn vóór 1602. Op onderstaande kadasterkaart van 1820 zijn deze blauw gekleurd.


© Groninger Archieven

Bij de bouw van de eerste dorpswoningen werden gebroken kloostermoppen gebruikt voor de binnenmuren en de zij- en achtergevels. Voor de voorgevel kocht men nieuwe stenen (koopmanskant moet netjes zijn).

Alhoewel er vooral in de 20e eeuw veel van deze originele woningen gesloopt zijn, kent Aduard nog verscheidene met oud metselwerk. Bij de renovatie van een woning aan de Burg. Seinenstraat in het najaar van 2004 werd een kloostermoppen binnenmuur ontdekt met een dichtgemetselde doorgang. Zie foto beneden.

Bestuur en politiek


Gemeente Aduard 1811-1990 (Wierum zonder 'geel')

In de Middeleeuwen sprak de abt van Aduard recht over de burgers die woonden in de corpuslanden van het klooster. Dit gebied wordt de rechtstoel Groot Aduard genoemd, dat toen de kerspelen Den Ham, Fransum, Garnwerd, Oostum, Wierum en Hoogemeeden omvatte.
Aduard zelf was geen kerspel, maar bestond alleen uit het kloosterterrein en een paar hectaren er omheen. Na de opheffing van de abdij vervielen die rechten aan de provincie Groningen die ze eerst verhuurde en later verkocht, zie Huis te Aduard. (Lagemeeden behoorde bij de rechtstoel Vredewold.)
In 1795 aan het begin van de Bataafs-Franse tijd veranderde de wereld in Nederland behoorlijk. Veel van de instellingen die we nu kennen zijn toen ontstaan: burgerlijk bestuur, notariaat, dienstplicht, kiesrecht etc. In 1798 werd een gemeente Aduard ingesteld, bestaande uit de volgende gebieden: Den Ham, Den Horn, Lagemeeden, Hoogemeeden, Wierum, Fransum, Hoog- en Leegkerk, Dorkwerd en Oostum.
In 1811 waren de laatste vier eraf gehaald en kreeg de gemeente Aduard de omvang die het tot de herindeling heeft gehad.


J. van Barneveld, burgemeester van Aduard van 1916 tot 1946
© Groninger Archieven

Lijst van burgemeesters van Aduard

1811
Hermannus ter Veer
 
1813
Kornelis Jacobus Boelens
 
1823
Hendrik Bennema
 
1856
Gaaike Bennema
 
1867
Warmolt Tonckens
 
1877
Alexander C.J.F. Bouwmeester
 
1879
Albertus Petrus ter Meulen
 
1879
Albertus Houwinck
 
1884
Sebo Cornelis Tuymelaar
 
1897
Harmannus Gaaikema
 
1902
Antonie Willem Kamp
 
1904
Djurre Pieter Teenstra
 
1916
Joan van Barneveld
 
1946
H. Seinen
 
1961
Jaap H.G. Goeman Borgesius
 
1980
Tjakko Tjakkes
 
1982
Hendrik Blok
 
1990
Leendert Klaassen
Gemeente Zuidhorn
2003
Bertus Fennema
Gemeente Zuidhorn
2011
L.K. (Bert) Swart
Gemeente Zuidhorn



Scheidend burgemeester Fennema van Aduard (l.) en de nieuwe burgemeester van Winsum (r.). (2010)